Çekin Zayi Olması Ve Çek İptali Davası
Çekin zayi olması, hamilinin iradesi dışında çekin zilyetliğini kaybetmesi veya çekin kullanılamayacak hale gelmesidir. Çekin zayi olma sebebi çeki elinde bulunduran kişinin çalınma, kaybolma veya doğal afetlerin neden olduğu deprem, sel, yangın gibi durumlardan kaynaklı olacağı gibi çekin yanması, yırtılması, karalanması, zarar görmesi hallerinde işlevini ve niteliğini kaybetmesi halidir. Çek iptal davası ise ziyaa uğrayan bir çekin yetkili hamilin hak kaybına uğramaması adına açılan bir davadır.
Bu gibi durumda açılacak olan çek iptal davası, çek hamili, kendi güvenliğini sağlamak ve hak kaybına uğramamak için çekin ödeme yerindeki veya kendi yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesine başvurup çekin ödenmesinin engellenmesini ve devamında da çekin iptal edilmesini talep eder.
Mahkemece çekin ziyaa uğradığına kanaat getirildiği takdirde çeki iptal eder. Böylece lehine iptal kararı verilen hamilin hakkını senetsiz dermeyan etme imkânına veya yeni bir kıymetli evrak düzenlenmesini isteme imkânını sağlar.
Ödeme Yasağı Talebi Nedir?
Mahkeme, zıya durumunu değerlendirerek muhatap bankanın ödemekten menedilmesine karar verebilir. İhtiyati tedbir niteliğindeki bu karara ödeme yasağı denilmektedir.
Dava açılıp ve sonuçlanıncaya kadar çekin ödenmesini engellemek için muhakkak davacı tarafça ödemeden men kararının talep edilmesi ve mahkemece de men kararının verilmesi gerekir aksi takdirde çeki eline geçiren üçüncü kişilerce bankaya sunulan çekin karşılığının ödenmesi riski söz konusu olabilir.
Dava devam ederken çekin ödenmesini engelleyecek olan ödemeden men kararının alınabilmesi için başvuruda bulunan hamilin, çek bedelinin yüzde on beşini nakit olarak veya bu meblağı karşılayan kesin ve süresiz banka teminat mektubunun teminat olarak mahkeme veznesine yatırması zorunludur.
Fakat unutulmamalıdır ki, çekin yok olduğu durumlarda ödeme yasağı talep edilmesi mümkün değildir. Zira ödeme yasağı talep edebilmesi için bahse konu çekin yetkili olmayan bir kişiye ödenme riskinin bulunması gerekir.
Ödeme yasağına karar verebilmesi için, ödeme yeri veya hamilin yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesinden ödemenin yasaklanmasını talep edilmesi gerekmektedir. Talep edilmediği takdirde mahkemenin re’sen(kendiliğinden) ödeme yasağına karar vermesi mümkün değildir.
Ödeme Yasağı Olmasına Rağmen İcra Takibine Konu Edilebilir Mi?
Mahkeme tarafından verilen ödemeden men kararı çek/senedin icra takibine konu edilmesine engel değildir. Ödemeden men kararı olması sadece muhatap bankanın ödeme yasağına karar verilmiş bir çeki kendisine ibraz edilmesi durumunda ödeme yapmamasını sağlar. Çeki elinde bulunduran kişinin icra takibi yapmasına engel değildir. Bu sebeple ödeme yasağı bulunan çekin icra marifetiyle tahsili yoluna gidilince icra takip masrafları ve eğer alacaklı tarafından bir avukat ile takip yapılıyorsa avukatlık hizmet bedeliyle muhatabın daha fazla masraf yapmasına sebep olmaktadır.
Çek İptal Davasını Kim Açabilir?
Çekin iptali için açılacak davada hak sahibinin(davacının) kim olduğu Türk Ticaret Kanunu’nda açık bir şekilde belirtilmemiştir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına ve uygulamaya göre iptal davasını açma konusunda yalnızca çekin hamili yetkilidir.
Çek İptal Davasını Kim Açamaz?
Yargıtay’ın çek keşidecisinin çek iptali davası açamayacağına ilişkin yerleşik kararları vardır. Aynı şekilde çeki ciro edenin de aynı gerekçeyle bu davayı açamayacaktır. Burada ki gerekçe ise çekin düzenlendiği esnada çekin karşı tarafa teslim edilmiş olmasıdır. Yani bu durumda çekin rıza hilafına elden çıkmadığı kabul edilmektedir.
Çek İptal Davası Kime Karşı Açılır?
Çek iptali davası hasımsız olarak açılır. Hasım gösterilebilir bir durum olması halinde istirdat ya da menfi tespit davası açılması gerekir. Çek iptal davasının mantığı çekin kimde olduğunun bilinmemesi durumudur. İlan aşamasında bir kimse çeki mahkemeye ibraz ederse davacıya istirdat davası açması için süre verilir. Süresi içinde açılmazsa mahkeme çeki ibraz edene geri verir.
İlan Süreci Nasıl Olmaktadır?
Türkiye Ticaret Gazetesi ile 3 kere yapılır. Hâkim ayrıca yerel gazete ile de ilana karar verebilir. İlanda tayin edilecek süre en az 3 ay en fazla 1 yıldır. Genelde 3 aylık süre tayin edilmektedir. Ancak çek 3 aydan önce zamanaşımına uğrayacaksa hâkim süreyi kısaltabilir veya kaldırabilir. Çeklerde bu süre birinci ilan tarihinden başlar.
Yapılan ilan sonucunda çek mahkemeye sunulursa, mahkeme iade davası açılması için yetkili hamile süre verir. Yetkili hamil, bu süre içinde dava açmazsa çek, mahkemeye sunmuş olana iade edilir ve varsa ödemeden men kararı kaldırılır. Fakat çek verilen süre içerisinde mahkemeye sunulmazsa çekin iptaline karar verilir.
Böylece vurgulamak gerekir ki hamilin hakkını senetsiz ileri sürme imkânına veya yeni bir kıymetli evrak düzenlenmesini istemesi için lehine iptal kararı verilmesi gerekmektedir. Yalnızca çekin iptal edilmiş olması bu hakların doğrudan kullanılabileceği anlamına gelmemektedir.
Netice itibariyle bir çekin ziyaa uğraması veya kaybolması gibi durumlarının özellikle günümüzde işletmelerin ödemelerini kurye veya kargo yöntemiyle diğer tarafa ulaştırmasından dolayı gündeme gelmektedir. Kıymetli evrak bu esnada kaybolabilmekte veya çalınabilmektedir. Olası hak kayıplarının önüne geçilmesi adına hızlı hareket edilmelidir. / 05.09.2023
Av. Emre Can DAĞYIKAN
Kurucu Ortak / Co-Founder
av.emrecandagyikan@favelaw.com.tr
Web Sitemizdeki içerik ve yazıların kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz bir şekilde başka web sitelerinde yayınlanması yasaktır. Yayınlanması ve tespit edilmesi halinde hukuki ve cezai işlem yapılacaktır. Web sitemizdeki tüm içerik ve yazıların telif hakkı FAVE HUKUK & DANIŞMANLIK’a aittir.
Çek, Çek İptali Davası, Çek Ödemesinin Engellenmesi, Çek Sahibi İptal Davası Açabilir Mi?, Çek Zayi, Çek Ziyaı, Çekin Çalınması, Çekin İptali, Çekin Kargoda Kaybolması, Çekin Kaybolması, Çekin Ödenmesini Engelleme, Çekin Yanması, Çekin Zayi, Çekin Zayi Olması, Çekte Ödemeden Men Kararı, İstirdat Davası, Islanan Çek, Kargoda Kaybolan Çek, Keşideci Çeki İptal Edebilir Mi, Keşideci Zayi Davası Açabilir Mi?
